Tuyển nữ Việt Nam gặp Nhật Bản: bài toán nằm ở phút đầu tiên, không nằm ở hiệu số

Phút 89 của trận ra quân, một cầu thủ dự bị của tuyển nữ Việt Nam đứng dậy khỏi ghế kỹ thuật, kéo khóa áo khoác lên tận cổ, rồi ngồi xuống. Chị không được gọi vào sân. Không một ai trên khán đài kịp nhớ tên chị. Tôi giữ hình ảnh đó lâu hơn cả thất bại 1-2 trước Đài Bắc Trung Hoa, bởi tỷ số rồi sẽ được nhắc lại hàng trăm lần, còn những con người cụ thể bên trong nó thì bị bỏ quên rất nhanh. Sân cỏ không bao giờ lặng im, chỉ có người ngồi im để nghe. Lượt trận thứ hai bảng E ASIAD 20 đưa tuyển nữ Việt Nam đến cuộc đối đầu với Nhật Bản vào lúc 17h30 ngày 17/9, và thứ đáng nghe ở đây nằm ở cách đội bóng áo đỏ chọn đứng trước một đối thủ hơn mình một khoảng cách rất xa. Thất bại ở ngày ra quân đẩy thầy trò huấn luyện viên Hoàng Văn Phúc vào thế bất lợi trong cuộc đua giành vé vào tứ kết. Thể thức giải trao vé cho hai đội đứng đầu mỗi bảng cùng hai đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất, nghĩa là cánh cửa chưa khép, nhưng nó hẹp dần theo từng phút trôi qua. Tuyển nữ Việt Nam cần một kết quả tích cực trước Nhật Bản, đồng thời hạn chế số bàn thua để giữ hiệu số. Nhiệm vụ ấy khó hơn vẻ ngoài của nó. Ở trận mở màn, Nhật Bản thắng Thái Lan 8-0, và điều đáng chú ý nằm ở chỗ đội chủ nhà gần như không phải tăng tốc để có tám bàn ấy. Họ kiểm soát bóng, phối hợp nhóm linh hoạt, chuyển hướng tấn công liên tục cho tới khi hàng thủ đối phương mất cấu trúc, rồi mới tung ra đường bóng cuối. Tốc độ và kỹ thuật của các cầu thủ Nhật Bản đủ sức bẻ gãy bất cứ hệ thống phòng ngự nào chưa được luyện tới mức phản xạ. Điều đáng lo là Nhật Bản không cần dùng đến đội hình mạnh nhất để tạo ra khác biệt. Với một đội bóng có chiều sâu như vậy, việc xoay tua cầu thủ giữa các trận gần như không làm giảm chất lượng những pha phối hợp. Tuyển nữ Việt Nam vì thế khó có thể trông chờ vào việc đối thủ xuống sức sau hiệp một để tìm cơ hội. Ở chiều ngược lại, tuyển nữ Việt Nam cần sửa lại thứ đã lộ ra trước Đài Bắc Trung Hoa: cự ly giữa các tuyến bị kéo giãn ngay sau khi đội nhà mất bóng, và những khoảng trống phía sau hàng thủ mỗi lần hậu vệ biên dâng lên. Với Nhật Bản, cả hai đều là những cánh cửa mở sẵn. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, khi một đội bóng Đông Nam Á đối đầu Nhật Bản ở đấu trường châu lục, câu hỏi quyết định không nằm ở việc chọn sơ đồ nào, mà nằm ở việc chọn thời điểm để mất bóng. Nhật Bản không cần những pha đột phá cá nhân siêu việt để ghi bàn. Họ ghi bàn bằng cách bắt đối phương chạy theo quả bóng đủ lâu, rồi tung cú đánh vào đúng nhịp mà đối phương hụt hơi. Kết quả 8-0 trước Thái Lan cần được đọc lại cho đúng. Thái Lan không hề đá cao; họ lùi sâu, co cụm và vẫn thua tám bàn. Điều đó cho thấy sự thụ động tự nó không bảo vệ được khung thành, mà chỉ kéo dài thời gian chịu đựng cho tới khi xuất hiện một đường bóng bị mất ở sai khu vực. Với tuyển nữ Việt Nam, nguy hiểm lớn nhất không nằm ở độ sâu của khối phòng ngự, mà ở vị trí và nhịp điệu của những đường chuyền bị mất. Có một khu vực mà tuyển nữ Việt Nam có thể chủ động giữ sạch: hành lang phía sau hai hậu vệ biên của Nhật Bản trong khoảng ba giây đầu sau khi giành lại bóng. Đó là lúc đội chủ nhà chưa kịp siết lại cự ly, và cũng là lúc Thanh Nhã, Bích Thùy hay Hải Yến có thể biến một pha cắt bóng thành một tình huống chuyển trạng thái. Nếu bóng được đưa vào khoảng trống ấy, một đội cửa dưới có quyền tin vào một tình huống có ích, thậm chí một quả phạt góc. Cự ly giữa các tuyến cũng là thứ quyết định số phút mà tuyển nữ Việt Nam giữ được thế trận. Khi khoảng cách từ hàng tiền vệ tới hàng thủ vượt quá khoảng ba mươi mét, một đường chuyền xuyên tuyến của Nhật Bản sẽ buộc hậu vệ phải lao ra đối mặt, và mọi tình huống một đối một với hàng thủ Việt Nam đều có xác suất thua cao hơn thắng. Tuyển nữ Việt Nam cũng cần tính đến những thứ ít hào nhoáng hơn: phạt góc, những quả ném biên gần vòng cấm và cả cách thủ môn chuyền bóng. Trước một đối thủ áp sát nhanh, mỗi đường chuyền dài liều lĩnh từ sân nhà đều có thể trở thành một pha phản công ngược. Ngược lại, một pha phát bóng chậm rãi, chủ động tìm tiền vệ đang ở thế mở cơ thể, lại là cách rẻ nhất để mua lại vài giây nghỉ cho cả đội. Nhưng có một cám dỗ chiến thuật rất dễ mắc phải. Khi một đội cửa dưới bị xuyên thủng liên tiếp bằng hàng thủ bốn người, giải pháp được nhắc đến nhiều nhất là chuyển sang hàng thủ ba trung vệ. Với tuyển nữ Việt Nam trước Nhật Bản, đó lại là một bước đi trông có vẻ kiên cố mà thực chất mong manh. Trong bóng đá hiện đại, việc chuyển sang hàng thủ ba người thường được ca ngợi như một bước tiến chiến thuật. Phần lớn trường hợp lại là một hợp đồng bảo hiểm cho uy tín của người cầm quân: khi bốn hậu vệ đã bị đánh sập, việc rút về ba trung vệ giúp mọi bàn thua sau đó được giải thích bằng cấu trúc nhiều hơn là bằng con người. Với tuyển nữ Việt Nam, hệ quả nằm ở chỗ khác. Ba trung vệ đồng nghĩa với việc hai cầu thủ chạy cánh phải phủ gần như toàn bộ chiều dài sân, và trước những pha luân chuyển bóng của Nhật Bản, đó là bài kiểm tra thể lực khắc nghiệt nhất mà đội bóng áo đỏ có thể tự đặt ra cho mình. Điều đáng bàn hơn nằm ở chính mục tiêu đã được đặt ra. Tìm một trận thua ít bàn trước Nhật Bản không phải là kế hoạch, mà là một hy vọng, bởi không ai kiểm soát được việc đối thủ ghi hai bàn hay bảy bàn. Thứ có thể kiểm soát là thời lượng bóng nằm trong chân mình, số lần phá bóng đúng hướng và số phút giữ nguyên cấu trúc đội hình. Một điểm giành được trước Nhật Bản có giá trị hơn bất cứ trận thua danh dự nào, vì ở cuộc đua vé vớt, điểm số được xét trước hiệu số. Điểm số là thứ được nhớ lâu nhất, và cũng là thứ nói dối nhiều nhất. Một trận đấu là tấm gương vỡ, mỗi mảnh phản chiếu một số phận: người ghi bàn, người mất bóng dẫn tới bàn thua, và cả người ngồi trên ghế suốt hai trận mà không được gọi tên. Ký ức tập thể giữ lại tỷ số, không giữ lại việc một đội bóng đã đứng vững được bao nhiêu phút trước khi vỡ. Điều còn bỏ ngỏ nằm ở niềm tin mà tuyển nữ Việt Nam mang ra sân. Một đội tin rằng mình có thể giành lấy một điểm sẽ phòng ngự bằng ý thức; một đội tin rằng mình chỉ có thể hạn chế thiệt hại sẽ phòng ngự bằng sự cam chịu. Tôi đến sân không phải để xem bóng, mà để xem mọi người tin vào điều gì. Trong mỗi pha bóng hỏng của đội bóng áo đỏ ở lượt trận tới, tôi vẫn sẽ tìm một bài thơ chưa kịp viết, bởi ngay cả khi tỷ số đã đóng lại, câu hỏi về việc đội bóng này đã tin vào điều gì vẫn còn nguyên ở đó.